Εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου

Η εκκλησία της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Νόβο Σέλο του Στιπ είναι ένα από τα καλύτερα και πιο ευρηματικά ιερά κτίρια αυτής της περιόδου στην πόλη του Στιπ και στην ανατολική Μακεδονία. Χτίστηκε στη θέση μιας παλαιότερης εκκλησίας, η οποία ήταν επίσης αφιερωμένη στην Κοίμηση της Θεοτόκου, με ημερομηνία 1808-1809. Η επιγραφή στο εξωτερικό της νότιας πόρτας της εκκλησίας αναφέρει ότι η εκκλησία ανακαινίστηκε το 1850. Εικάζεται ότι η κατασκευή/ανακαίνισή της ξεκίνησε το 1835-1836 και ότι χτίστηκε με εθελοντικά συγκεντρωμένα χρήματα από τους πολίτες του Στιπ, κατά την περίοδο που η Μακεδονία βρισκόταν ακόμη υπό τουρκική κατοχή.

Η εκκλησία χτίστηκε από τον ταλαντούχο πρωτομάστορα Αντρέι Νταμγιάνοφ (1800–1878) με την ομάδα του. Οι αδελφοί του Νικόλα, Γκιόργκι και Κώστα Νταμγιάνοφ διακόσμησαν το εσωτερικό της εκκλησίας με ιδιαίτερη κομψότητα.

Βασικά, η εκκλησία έχει σχεδιαστεί ως τρίκλιτη βασιλική, περιτριγυρισμένη από προπύλαια στη δυτική, βόρεια και νότια πλευρά, τα οποία στον πρώτο όροφο μετατρέπονται σε στοά. Ο κεντρικός κλίτος τονίζεται και καλύπτεται από τέσσερις τρούλους που στηρίζονται σε μενταγιόν. Στην ανατολική πλευρά, η εκκλησία καταλήγει σε τρεις πολυγωνικές αψίδες.

Το εσωτερικό της εκκλησίας είναι διακοσμημένο με πλαστική διακόσμηση – μετάλλια σε συνδυασμό με φυτική και ζωόμορφη διακόσμηση. Όλος ο γλυπτός διάκοσμος στην εκκλησία είναι έργο του Νικόλα Νταμγιάνοφ, ο οποίος φιλοτέχνησε το μεγάλο τέμπλο, το βαλδαχίνι, τον επισκοπικό θρόνο και τις βασιλικές πόρτες.

Οι εικόνες του μεγάλου τέμπλου (συνολικά 85, με εξαίρεση μερικές) είναι έργο του διάσημου αγιογράφου Στάνισλαβ Ντοσπέφσκι από το Σάμοκοφ της Βουλγαρίας, ο οποίος τις φιλοτέχνησε την περίοδο 1861-1866. Οι αγιογραφίες στην εκκλησία είναι των Γκιόργκι και Κώστα Νταμγιάνοφ – πρόκειται για τις άνω καμαροσκέπαστες επιφάνειες στις οποίες είναι ζωγραφισμένες διάφορες συνθέσεις και άγιοι.

Το 1972, ιδρύθηκε στον πρώτο όροφο της εκκλησίας μια μόνιμη συλλογή εικόνων με μια πλούσια συλλογή εικόνων από διάφορους διάσημους και άγνωστους αγιογράφους μας, οι οποίοι εργάστηκαν από τα τέλη του 16ου-17ου αιώνα έως τις αρχές του 20ού αιώνα, καθώς και χειρόγραφα και έντυπα βιβλία, εκκλησιαστικά κειμήλια και άλλο υλικό. Στην αυλή του δυτικού τμήματος της εκκλησίας, κατά την περίοδο που χτίστηκε η εκκλησία, χτίστηκαν και καταλύματα.

Στοιχεία του ακινήτου

Αποφάσεις για τον καθορισμό του καθεστώτος πολιτιστικού μνημείου (συλλογές)

• Συλλογή εικόνων από τα μικρά τέμπλα των νότιων και βόρειων παρεκκλησίων, με αριθμό 1001-73 της 24.04.1999, από το ZZSK και το Μουσείο, Στίπ.
  Πρόλογος: αντίγραφα του καταλόγου με την Απόφαση.

• Συλλογή εικόνων με το τέμπλο από την εκκλησία “Κοίμηση της Θεοτόκου”, με αριθμό 1001-72 της 24.04.1990, από το ZZSK και το Μουσείο, Στίπ.
  Πρόλογος: αντίγραφα του καταλόγου με την Απόφαση.

Ατομικές (αποφάσεις)

1. Εικόνα “Αγία Πέτκα και Αγία Νεδέλα”, Απόφαση Αρ. 1001-126 της 16.09.1998, ZZSK, αριθμός μητρώου SK bb.

2. Εικόνα “Θρήνος του Χριστού”, Απόφαση Αρ. 1001-125 της 16.09.1998, ZZSK, αριθμός μητρώου SK 17839.

3. Κακουργός, Απόφαση Αρ. 1001-124 της 16.09.1998, ZZSK, αριθμός μητρώου SK bb.

4. Εικόνα “Η Θαυματουργή Δύναμη της Θεοτόκου της Ταχείας Βοήθειας”, Απόφαση Αρ. 1001-123 της 16.09.1998, αριθμός μητρώου SK bb.

5. Μεγάλος Χρυσός Σταυρός, Απόφαση Αρ. 1001-122 της 16.09.1998, αριθμός μητρώου SK bb.

6. Εικόνα «Ιησούς Χριστός – Μέγας Ιεράρχης», Απόφαση αριθ. 1001-121 της 16.09.1998, αριθμός καταχώρισης 1806.

7. Μεγάλο στέγαστρο, Απόφαση Αρ. 1001-120 της 16.09.1998, αριθμός μητρώου SK bb.

8. Βιβλίο χειρογράφων – Ιερό Ευαγγέλιο, Απόφαση Αρ. 1001-70 της 24.04.1999, αριθμός μητρώου 1374.

9. Βιβλίο χειρογράφων με απόκρυφα κείμενα, Απόφαση Αρ. 1001-69 της 24.04.1999, αριθμός μητρώου 1373.

Το 1970, αναπτύχθηκε ένα έργο για τη μετατροπή του πρώτου ορόφου της εκκλησίας σε Μόνιμη Πινακοθήκη Εικόνων και για την κάλυψή του με πλάκες Σαλωνίτη, που εκπονήθηκε από το Ινστιτούτο Προστασίας Πολιτιστικών Μνημείων της Δημοκρατίας.